नाशिकच्या रहीमताई शेख यांना मुलांचे शालेय शिष्यवृत्तीसाठी अर्ज करताना रेशन कार्ड लागलं पण त्यांच्याकडे नव्हतं. त्यांना वाटलं की रेशन कार्ड काढणं खूप अवघड असेल, पण जेव्हा त्यांनी ऑनलाइन प्रक्रिया समजून घेतली तेव्हा फक्त १५ दिवसांत त्यांना e-ration card मिळालं. रेशन कार्ड कसे काढायचे हा प्रश्न महाराष्ट्रातील लाखो कुटुंबांना पडतो कारण हे दस्तऐवज केवळ स्वस्त धान्य मिळवण्यासाठी नाही तर शिष्यवृत्ती, गॅस कनेक्शन, आधार कार्ड, बँक खाते उघडणे, वीज बिल सवलत यासाठी अत्यावश्यक आहे.
या लेखात आपण रेशन कार्ड कसे काढायचे याची संपूर्ण प्रक्रिया, आवश्यक कागदपत्रे, विविध प्रकार, पात्रता निकष आणि ऑनलाइन व ऑफलाइन दोन्ही पद्धती पाहणार आहोत. महाराष्ट्र सरकारने आता रेशन कार्ड ऑनलाइन अर्ज प्रक्रिया सुलभ केली आहे ज्यामुळे तुम्हाला घरबसल्या अर्ज करता येतो.
रेशन कार्ड म्हणजे काय आणि का आवश्यक आहे?
रेशन कार्ड हे भारत सरकार आणि राज्य सरकारांनी जारी केलेलं अधिकृत दस्तऐवज आहे जे कुटुंबाला सार्वजनिक वितरण प्रणाली (PDS) मधून स्वस्त दरात तांदूळ, गहू, साखर, मीठ, रॉकेल यासारखे अत्यावश्यक खाद्यपदार्थ मिळवण्याचा हक्क देतं. हे कार्ड कुटुंबाच्या आर्थिक स्थितीचा पुरावा म्हणून काम करतं आणि सरकारी योजनांचा लाभ घेण्यासाठी अनिवार्य असतं. महाराष्ट्रात सध्या सुमारे ३.५ कोटी रेशन कार्ड धारक आहेत ज्यांना दरमहा राज्य सरकारच्या उचित दरात धान्य दुकानांमधून धान्य पुरवठा होतो.
रेशन कार्ड आवश्यक असण्याची मुख्य कारणं अनेक आहेत. सर्वप्रथम यामुळे गरीब आणि मध्यमवर्गीय कुटुंबांना अत्यावश्यक खाद्यपदार्थांचा पुरवठा बाजारभावापेक्षा कमी दरात मिळतो ज्यामुळे त्यांचा घरखर्च कमी होतो. दुसरं म्हणजे रेशन कार्ड हे ओळखपत्र आणि निवासाचा पुरावा म्हणून सर्व सरकारी कार्यालयांत मान्य असतं.
वीज बिल, पाणी बिल, प्रॉपर्टी टॅक्समध्ये सवलत, गॅस सिलिंडर सबसिडी, शाळा प्रवेश, शिष्यवृत्ती, बँक कर्ज, आयुष्मान योजना, लाडकी बहीण योजना यासारख्या अनेक सरकारी योजनांसाठी रेशन कार्ड अनिवार्य असतं. यामुळे प्रत्येक कुटुंबाला रेशन कार्ड काढणं आवश्यक ठरतं.
हे देखील वाचा :
- लाडकी बहीण योजना 2026: ₹1500 दरमहा कसे मिळवाल
- PM किसान योजना 2026: नवीन यादी व किस्त तारीख
- आयुष्मान कार्ड कसे काढायचे: संपूर्ण माहिती
रेशन कार्डाचे प्रकार आणि त्यांचे फायदे
महाराष्ट्रात सध्या तीन मुख्य प्रकारचे रेशन कार्ड आहेत जे कुटुंबाच्या वार्षिक उत्पन्नावर आधारित दिले जातात. प्रत्येक प्रकाराचे फायदे वेगवेगळे असतात आणि त्यानुसार मिळणाऱ्या धान्याचं प्रमाण बदलतं. अंत्योदय अन्न योजना (AAY) कार्ड हे अत्यंत गरीब आणि असहाय्य कुटुंबांसाठी आहे. यामध्ये वृद्ध, विधवा, अपंग, भिकारी, दैनंदिन मजुरी करणारे असे कुटुंब येतात ज्यांचं कोणतंच निश्चित उत्पन्न नाही. या कार्डधारकांना दरमहा ३५ किलो धान्य अत्यंत कमी दरात मिळतं आणि हे कार्ड गुलाबी रंगाचं असतं.
प्राधान्य घरगुती (PHH) कार्ड हे गरीबी रेषेखाली जगणाऱ्या कुटुंबांसाठी असून त्यांचं वार्षिक उत्पन्न ग्रामीण भागात ₹1,00,000 आणि शहरी भागात ₹1,50,000 पेक्षा कमी असावं लागतं. या कार्डधारकांना राष्ट्रीय अन्नसुरक्षा अधिनियम (NFSA) अंतर्गत प्रति व्यक्ती ५ किलो धान्य ₹2 ते ₹3 प्रति किलो या दराने मिळतं. हे कार्ड केशरी रंगाचं असतं आणि सर्वात जास्त प्रमाणात वापरात असतं.
गैर प्राधान्य घरगुती (NPHH) कार्ड हे ज्या कुटुंबांचं उत्पन्न गरीबी रेषेच्या वर आहे त्यांना दिलं जातं. यांना धान्य बाजारभावाने मिळतं पण इतर सरकारी योजनांचा लाभ घेण्यासाठी हे कार्ड वापरता येतं. हे कार्ड पांढऱ्या रंगाचं असतं.
| रेशन कार्ड प्रकार | रंग | पात्रता (वार्षिक उत्पन्न) | धान्य प्रमाण (महिना) | दर (प्रति किलो) |
|---|---|---|---|---|
| अंत्योदय अन्न योजना (AAY) | गुलाबी | अत्यंत गरीब, कोणतंही उत्पन्न नाही | ३५ किलो | ₹2-3 |
| प्राधान्य घरगुती (PHH) | केशरी | ग्रामीण: ₹1 लाख, शहरी: ₹1.5 लाख पर्यंत | ५ किलो/व्यक्ती | ₹2-3 |
| गैर प्राधान्य (NPHH) | पांढरा | गरीबी रेषेच्या वर | बाजारभाव | बाजारभाव |
या तीन प्रकारांव्यतिरिक्त काही राज्यांमध्ये अन्नपूर्णा योजना कार्ड आहे जे ६५ वर्षांवरील वृद्धांसाठी आहे ज्यांना कोणत्याही पेन्शनचा लाभ मिळत नाही. त्यांना दरमहा १० किलो मोफत धान्य मिळतं. योग्य प्रकारचं रेशन कार्ड निवडणं महत्त्वाचं आहे कारण त्यावर तुम्हाला मिळणाऱ्या फायद्यांचं प्रमाण ठरतं.
हे देखील वाचा :
- आवळा खाण्याचे फायदे व तोटे 2026: व्हिटॅमिन C चा खजिना
- मधुमेह नियंत्रण: जेवणातील 5 बदलांनी साखर कमी करा
रेशन कार्ड पात्रता निकष 2026
रेशन कार्ड मिळवण्यासाठी काही विशिष्ट पात्रता निकष पूर्ण करणं आवश्यक आहे जे महाराष्ट्र सरकारने ठरवले आहेत. सर्वप्रथम अर्जदार भारतीय नागरिक असावा आणि महाराष्ट्र राज्यात कायमस्वरूपी राहणारा असावा. अर्जदाराच्या नावावर किंवा कुटुंबातील कोणाच्याही नावावर कोणत्याही राज्यात रेशन कार्ड नसावं कारण एका कुटुंबाला फक्त एकच रेशन कार्ड मिळू शकतं. आधार कार्ड सर्व कुटुंबातील सदस्यांसाठी अनिवार्य आहे आणि आधार नंबर रेशन कार्डशी जोडणं बंधनकारक आहे. जर कुटुंबातील सदस्यांचं आधार कार्ड नसेल तर आधी आधार कार्ड काढून घेणं आवश्यक आहे.
निवासाचा पुरावा दाखवणं अत्यंत महत्त्वाचं असून वीज बिल, पाणी बिल, भाडे करार, मालमत्ता कर पावती, बँक पासबुक, मतदार यादी यापैकी कोणतेही एक दस्तऐवज सादर करावं लागतं. उत्पन्नाचा पुरावा रेशन कार्डाचा प्रकार ठरवतो त्यामुळे जर तुम्ही AAY किंवा PHH कार्डसाठी अर्ज करत असाल तर उत्पन्न प्रमाणपत्र, बँक स्टेटमेंट, नोकरी पगाराची पावती यातील एक दस्तऐवज सादर करावं लागतं. जर कुटुंब अत्यंत गरीब असेल आणि कोणतंही उत्पन्न नसेल तर तहसीलदार किंवा ग्रामसेवक यांच्याकडून गरीबी प्रमाणपत्र मिळवावं लागतं.
| पात्रता निकष | तपशील |
|---|---|
| नागरिकत्व | भारतीय नागरिक असावं |
| निवास | महाराष्ट्रात कायमस्वरूपी राहणारे, किमान ६ महिने राहत असलेले |
| आधीचं रेशन कार्ड | कुटुंबातील कोणाच्याही नावावर कोठेही रेशन कार्ड नसावं |
| आधार कार्ड | सर्व कुटुंबातील सदस्यांसाठी अनिवार्य |
| निवासाचा पुरावा | वीज बिल, पाणी बिल, भाडे करार, मालमत्ता कर पत्रक यापैकी एक |
| उत्पन्नाचा पुरावा | AAY/PHH साठी उत्पन्न प्रमाणपत्र आवश्यक |
| कुटुंब व्याख्या | पती, पत्नी, अविवाहित मुलं, आश्रित आई-वडील |
| वय मर्यादा | मुख्य अर्जदार १८ वर्षांवरील असावा |
काही विशेष परिस्थितींमध्ये पात्रतेत सूट दिली जाते. उदाहरणार्थ, विधवा महिला, अपंग व्यक्ती, निराधार वृद्ध यांना प्राधान्य दिलं जातं आणि त्यांची उत्पन्न पातळी तपासली जात नाही. तसेच आदिवासी भागातील कुटुंबं, भूमिहीन शेतकरी मजूर, कचरा वेचणारे, रिक्षाचालक, भिकारी यांना AAY कार्ड मिळण्यासाठी प्राधान्य असतं.
हे देखील वाचा :
रेशन कार्ड आवश्यक कागदपत्रे
रेशन कार्ड कसे काढायचे याच्या प्रक्रियेत सर्वात महत्त्वाचं म्हणजे योग्य कागदपत्रे तयार करणं. कागदपत्रे पूर्ण नसल्यास तुमचा अर्ज रद्द होऊ शकतो किंवा प्रक्रियेत विलंब होऊ शकतो. ओळखपत्राचा पुरावा म्हणून सर्व कुटुंबातील सदस्यांचे आधार कार्ड अत्यावश्यक आहे. जर आधार कार्ड उपलब्ध नसेल तर मतदार ओळखपत्र, पॅन कार्ड, ड्रायव्हिंग लायसन्स, पासपोर्ट यापैकी कोणतंही एक सादर करता येतं. निवासाचा पुरावा म्हणून वीज बिल जे तीन महिन्यांपेक्षा जुनं नसावं, पाणी बिल, मालमत्ता कर पावती, भाडे करार ज्यावर नोटरीची सही असावी, बँक पासबुक ज्यामध्ये पत्ता छापलेला असावा, टेलिफोन बिल यापैकी एक आवश्यक आहे.
उत्पन्नाचा पुरावा हा रेशन कार्डाचा प्रकार ठरवतो त्यामुळे अत्यंत महत्त्वाचा आहे. तहसीलदार किंवा महसूल विभागाकडून मिळालेलं उत्पन्न प्रमाणपत्र सर्वात मान्य आहे. जर नोकरी करणारे असाल तर मागील ६ महिन्यांचं सॅलरी स्लिप आणि बँक स्टेटमेंट सादर करावं लागतं. स्वयंरोजगार असलेल्यांना आयकर परताव्याची प्रत किंवा जीएसटी रजिस्ट्रेशन सादर करता येतं.
गरीब कुटुंबांना तहसीलदाराकडून गरीबी रेषेखालील (BPL) प्रमाणपत्र मिळवावं लागतं. पासपोर्ट साईजचे रंगीत फोटो सर्व कुटुंबातील सदस्यांचे आवश्यक आहेत. अर्जदाराचे आणि कुटुंबप्रमुखाचे दोन फोटो, उर्वरित प्रत्येक सदस्याचा एक फोटो लागतो.
| कागदपत्र प्रकार | स्वीकारलेली कागदपत्रे | विशेष सूचना |
|---|---|---|
| ओळखपत्र | आधार कार्ड (अनिवार्य), मतदार ओळखपत्र, पॅन कार्ड, ड्रायव्हिंग लायसन्स | सर्व सदस्यांचे आधार नंबर लागतात |
| निवासाचा पुरावा | वीज बिल, पाणी बिल, मालमत्ता कर पावती, भाडे करार (नोटरी), बँक पासबुक | ३ महिन्यांपेक्षा जुनं नसावं |
| उत्पन्न प्रमाणपत्र | तहसीलदार प्रमाणपत्र, सॅलरी स्लिप (६ महिने), आयकर रिटर्न, BPL प्रमाणपत्र | AAY/PHH साठी अनिवार्य |
| फोटो | पासपोर्ट साईज रंगीत फोटो | अर्जदार: २, इतर सदस्य: १ प्रत्येकी |
| जन्म दाखला | शाळा प्रवेशपत्र, जन्म दाखला, आरोग्य कार्ड | १८ वर्षांखालील मुलांसाठी |
| बँक पासबुक | कोणतीही बँक पासबुक किंवा रद्द केलेला चेक | DBT साठी आवश्यक |
| जात प्रमाणपत्र | अनुसूचित जाती/जमातीसाठी सक्षम अधिकारी प्रमाणपत्र | आरक्षण लाभासाठी |
| अपंगत्व प्रमाणपत्र | सरकारी रुग्णालय प्रमाणपत्र | विकलांग व्यक्तींसाठी |
सर्व कागदपत्रे मूळ आणि झेरॉक्स प्रत दोन्ही घेऊन जावी. झेरॉक्स प्रतीवर स्वाक्षरी करावी आणि “मूळ पाहिलं” असं लिहून अधिकाऱ्यांकडून सत्यापन करून घ्यावं. जर कागदपत्रं मराठी किंवा इंग्रजी व्यतिरिक्त दुसऱ्या भाषेत असतील तर सत्यापित भाषांतर सोबत जोडावं. ऑनलाइन अर्जासाठी सर्व कागदपत्रं स्कॅन करून PDF फॉरमॅटमध्ये ठेवावी आणि प्रत्येक फाईल ५ MB पेक्षा कमी असावी.
रेशन कार्ड ऑनलाइन अर्ज प्रक्रिया 2026
महाराष्ट्र सरकारने रेशन कार्ड ऑनलाइन अर्ज प्रक्रिया सुलभ केली आहे ज्यामुळे तुम्हाला घरबसल्या अर्ज करता येतो. या प्रक्रियेसाठी तुम्हाला संगणक किंवा स्मार्टफोन, इंटरनेट कनेक्शन आणि सर्व आवश्यक कागदपत्रांचे स्कॅन केलेले प्रती आवश्यक आहेत. सर्वप्रथम महाराष्ट्र खाद्य आणि नागरी पुरवठा विभागाच्या अधिकृत वेबसाईट rcms.mahafood.gov.in वर जावं.
या वेबसाईटवर “New Ration Card Application” किंवा “नवीन रेशन कार्ड अर्ज” या पर्यायावर क्लिक करावं. जर तुम्ही प्रथमच या वेबसाईटवर जात असाल तर “New User Registration” किंवा “नवीन वापरकर्ता नोंदणी” या पर्यायावर क्लिक करून नोंदणी करावी.
नोंदणी प्रक्रियेत तुम्हाला तुमचं संपूर्ण नाव, मोबाईल नंबर, ईमेल आयडी, आधार नंबर भरावं लागतं. मोबाईल नंबरवर OTP येईल तो टाकून व्हेरिफाय करावं आणि नंतर एक मजबूत पासवर्ड तयार करावा. यशस्वी नोंदणीनंतर तुम्हाला युजर आयडी आणि पासवर्ड मिळेल ज्याने तुम्ही लॉगिन करू शकता.
लॉगिन केल्यानंतर “Apply for New Ration Card” या पर्यायावर जावं आणि तुमच्या जिल्ह्याचं नाव, तालुका, गाव किंवा शहर निवडावं. यानंतर ऑनलाइन अर्ज फॉर्म भरण्याची प्रक्रिया सुरू होते. फॉर्ममध्ये कुटुंब प्रमुखाची माहिती सर्वप्रथम भरावी ज्यामध्ये संपूर्ण नाव, वडिलांचं नाव, जन्मतारीख, लिंग, वैवाहिक स्थिती, शिक्षण, व्यवसाय, मोबाईल नंबर, आधार नंबर भरावं.
त्यानंतर कुटुंबातील प्रत्येक सदस्याची माहिती जोडावी. Add Family Member या बटणावर क्लिक करून प्रत्येक सदस्याचं नाव, त्यांचा कुटुंब प्रमुखाशी संबंध (पती, पत्नी, मुलगा, मुलगी, आई, वडील), जन्मतारीख, आधार नंबर भरावं. निवासाचा पूर्ण पत्ता भरताना घर क्रमांक, रस्त्याचं नाव, भाग, शहर, तालुका, जिल्हा, पिन कोड काळजीपूर्वक भरावं कारण यावर तुमचं धान्य दुकान ठरलं जाईल.
उत्पन्नाची माहिती भरताना वार्षिक उत्पन्न, उत्पन्नाचा स्रोत (नोकरी, शेती, व्यवसाय, इतर) योग्यरित्या निवडावं. जर तुम्ही PHH किंवा AAY कार्डसाठी अर्ज करत असाल तर उत्पन्न कमी दाखवावं आणि प्रमाणपत्र अपलोड करावं. बँक खात्याची माहिती भरताना बँकेचं नाव, शाखा, खातं क्रमांक, IFSC कोड काळजीपूर्वक भरावा कारण यावर सबसिडी DBT द्वारे मिळेल.
सर्व माहिती भरल्यानंतर आता कागदपत्रे अपलोड करावीत. प्रत्येक कागदपत्र PDF फॉरमॅटमध्ये आणि ५ MB पेक्षा कमी असावं. आधार कार्ड सर्व सदस्यांचे, निवासाचा पुरावा, उत्पन्न प्रमाणपत्र, फोटो अपलोड करावे. फॉर्म पूर्ण झाल्यानंतर एकदा संपूर्ण फॉर्म तपासून घ्यावा कारण सबमिट केल्यानंतर बदल करता येत नाही. सर्वकाही व्यवस्थित असल्यास “I Agree to Terms and Conditions” या चेकबॉक्सवर टिक करावं आणि “Submit” बटणावर क्लिक करावं.
यशस्वी सबमिशननंतर तुम्हाला एक ॲप्लिकेशन नंबर मिळेल जो कागदावर लिहून ठेवावा किंवा स्क्रीनशॉट घ्यावा. या नंबरच्या साहाय्याने तुम्ही रेशन कार्ड स्टेटस तपासू शकता. फॉर्मची प्रिंट काढून ती आवश्यक कागदपत्रांसोबत जवळच्या खाद्य आणि नागरी पुरवठा कार्यालयात सादर करावी.
रेशन कार्ड ऑफलाइन अर्ज प्रक्रिया
ज्यांना इंटरनेट वापरता येत नाही किंवा ऑनलाइन अर्जात अडचण येते त्यांच्यासाठी ऑफलाइन प्रक्रिया उपलब्ध आहे. ऑफलाइन अर्जासाठी सर्वप्रथम तुमच्या जवळच्या खाद्य आणि नागरी पुरवठा कार्यालयात किंवा तहसील कार्यालयात जावं आणि रेशन कार्ड अर्ज फॉर्म मागावा. काही ठिकाणी हा फॉर्म मोफत मिळतो तर काही ठिकाणी ₹५ ते ₹१० शुल्क आकारलं जातं. तुम्ही महाराष्ट्र खाद्य विभागाच्या वेबसाईटवरून पण फॉर्म डाउनलोड करून प्रिंट काढू शकता. फॉर्म मिळाल्यानंतर घरी शांतपणे बसून काळजीपूर्वक सर्व माहिती भरावी.
फॉर्म भरताना निळ्या किंवा काळ्या पेनचा वापर करावा आणि अक्षरं स्पष्ट लिहावीत. कोणतीही माहिती चुकीची भरू नये कारण त्यामुळे अर्ज रद्द होऊ शकतो. कुटुंब प्रमुखाची माहिती, सर्व सदस्यांची माहिती, पत्ता, उत्पन्न, बँक खातं सविस्तर भरावं. फॉर्म पूर्ण भरल्यानंतर कुटुंब प्रमुखाची स्वाक्षरी किंवा अंगठा ठसा घ्यावा. आता सर्व आवश्यक कागदपत्रांचे झेरॉक्स प्रती फॉर्मसोबत जोडाव्यात. प्रत्येक झेरॉक्स प्रतीवर “मूळ पाहिलं” लिहून स्वाक्षरी करावी. पासपोर्ट साईज फोटो फॉर्मवर चिकटवावेत आणि उर्वरित फोटो सोबत जोडाव्यात. फॉर्म पूर्ण तयार झाल्यानंतर तो जवळच्या खाद्य आणि नागरी पुरवठा कार्यालयात किंवा तहसील कार्यालयात सादर करावा.
अर्ज सादर करताना अधिकारी सर्व कागदपत्रांची तपासणी करतात. जर सर्वकाही व्यवस्थित असेल तर ते तुम्हाला पोचपावती देतात ज्यावर ॲप्लिकेशन नंबर लिहिलेला असतो. ही पोचपावती जपून ठेवावी कारण यावरून तुम्ही स्टेटस तपासू शकता. काही ठिकाणी ₹१० ते ₹५० पर्यंत अर्ज शुल्क आकारलं जातं जे कॅशमध्ये किंवा चलनाद्वारे भरावं लागतं. शुल्काची पावती घेऊन ठेवावी. अर्ज सादर केल्यानंतर ७ ते १५ दिवसांत अधिकारी घराची पडताळणी करण्यासाठी येतात. त्यावेळी सर्व मूळ कागदपत्रे त्यांना दाखवावीत आणि कुटुंबातील सर्व सदस्य घरी उपस्थित असावेत.
रेशन कार्ड स्टेटस कसे तपासावे?
अर्ज केल्यानंतर रेशन कार्ड स्टेटस तपासणं महत्त्वाचं आहे जेणेकरून तुमचा अर्ज कोणत्या टप्प्यावर आहे हे कळेल. ऑनलाइन स्टेटस तपासण्यासाठी rcms.mahafood.gov.in वेबसाईटवर जावं आणि “Track Application Status” या पर्यायावर क्लिक करावं. तुम्हाला मिळालेला ॲप्लिकेशन नंबर किंवा मोबाईल नंबर टाकावा आणि “Check Status” वर क्लिक करावं.
तुमच्या अर्जाची सध्याची स्थिती दिसेल जसे की Pending, Under Verification, Approved, Rejected. जर Pending किंवा Under Verification असेल तर धीर धरावा. Approved असेल तर तुम्हाला १५ ते ३० दिवसांत रेशन कार्ड मिळेल. Rejected असेल तर कारण दिलेलं असेल ते वाचून पुन्हा योग्य कागदपत्रांसह अर्ज करावा.
स्टेटस तपासण्याचा दुसरा मार्ग म्हणजे SMS द्वारे. तुमच्या नोंदणीकृत मोबाईल नंबरवरून MAHAFOODॲप्लिकेशन नंबर लिहून 51969 वर पाठवावं. काही मिनिटांत तुम्हाला स्टेटसचा मेसेज येईल. तिसरा मार्ग म्हणजे टोल फ्री हेल्पलाइन नंबर 1800-22-7135 वर फोन करून ॲप्लिकेशन नंबर सांगून स्टेटस विचारावा. हेल्पलाइन सकाळी १० ते संध्याकाळी ६ या वेळेत उपलब्ध असतं. तुम्ही थेट खाद्य आणि नागरी पुरवठा कार्यालयात जाऊनही स्टेटस तपासू शकता. पोचपावती घेऊन जावं आणि संबंधित अधिकाऱ्याला दाखवून स्टेटस विचारावा.
e-Ration Card म्हणजे काय?
महाराष्ट्र सरकारने e-ration card ही डिजिटल सुविधा सुरू केली आहे ज्यामध्ये तुमचं रेशन कार्ड तुमच्या मोबाईलमध्ये डिजिटल फॉरमॅटमध्ये उपलब्ध असतं. यामुळे भौतिक रेशन कार्ड हरवलं तरी चिंता नाही कारण तुम्ही मोबाईलमधून दाखवू शकता. e-ration card डाउनलोड करण्यासाठी MahaFood ॲप घेऊन इन्स्टॉल करावं किंवा वेबसाईटवरून PDF डाउनलोड करावं.
लॉगिन करून तुमचं रेशन कार्ड नंबर टाकावं आणि Download e-Card वर क्लिक करावं. हे कार्ड सर्व सरकारी कार्यालयांत मान्य आहे आणि धान्य दुकानातही वापरता येतं. e-ration card मध्ये QR Code असतो ज्यामुळे सत्यता तपासणं सोपं जातं.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
रेशन कार्ड कसे काढायचे यासाठी किती खर्च येतो?
रेशन कार्ड काढण्यासाठी सरकारने कोणतेही शुल्क ठरवलेलं नाही आणि हे पूर्णपणे मोफत आहे. पण अर्ज सादर करताना काही कार्यालयांत ₹१० ते ₹५० पर्यंत प्रशासकीय शुल्क आकारलं जाऊ शकतं जे पोचपावती देऊन भरावं लागतं. ऑनलाइन अर्जात कोणतंही शुल्क नाही. जर कोणी तुम्हाला रेशन कार्ड मिळवून देण्यासाठी पैसे मागत असेल तर ती फसवणूक आहे आणि त्याची तक्रार हेल्पलाइनवर करावी. फोटो काढणं, झेरॉक्स करणं यासाठी तुम्हाला बाहेर ₹५० ते ₹१०० पर्यंत खर्च येऊ शकतो. एकूण खर्च ₹१०० पेक्षा जास्त होऊ नये.
रेशन कार्ड मिळण्यासाठी किती वेळ लागतो?
रेशन कार्ड मिळण्यासाठी सरकारी नियमानुसार ३० दिवसांचा कालावधी आहे पण व्यवहारात तो ४५ ते ६० दिवसांपर्यंत जाऊ शकतो. अर्ज सादर केल्यानंतर ७ ते १५ दिवसांत अधिकारी घरची पडताळणी करतात. पडताळणी यशस्वी झाल्यानंतर १५ ते २० दिवसांत मंजुरी मिळते आणि त्यानंतर आणखी १५ दिवसांत भौतिक रेशन कार्ड छापून पोस्टाने पाठवलं जातं. ऑनलाइन अर्जात प्रक्रिया थोडी जलद असते आणि ३० ते ४५ दिवसांत मिळू शकतं. जर ६० दिवसांनंतरही रेशन कार्ड न मिळाल्यास हेल्पलाइनवर तक्रार करावी. अत्यावश्यक प्रकरणांमध्ये तुम्ही तात्पुरते रेशन कार्ड मागू शकता जे ७ दिवसांत मिळतं.
जुनं रेशन कार्ड हरवलं तर नवीन कसं मिळवावं?
जर तुमचं रेशन कार्ड हरवलं किंवा फाटलं असेल तर डुप्लिकेट रेशन कार्ड मिळवता येतं. सर्वप्रथम जवळच्या पोलीस स्टेशनमध्ये गहाळ तक्रार (FIR) नोंदवावी आणि त्याची प्रत घ्यावी. वृत्तपत्रात जाहिरात द्यावी की रेशन कार्ड गमावलं आहे. त्यानंतर खाद्य आणि नागरी पुरवठा कार्यालयात जाऊन डुप्लिकेट रेशन कार्डसाठी अर्ज करावा. अर्जासोबत FIR प्रत, वृत्तपत्रातील जाहिरात, आधार कार्ड, फोटो जोडावे. डुप्लिकेट रेशन कार्डसाठी ₹२५ ते ₹५० शुल्क आकारलं जातं. १५ ते ३० दिवसांत नवीन कार्ड मिळतं. पर्यायाने तुम्ही e-ration card डाउनलोड करून वापरू शकता जे तात्काळ मिळतं.
रेशन कार्डात नाव कसं जोडावं किंवा काढावं?
रेशन कार्डात नाव जोडण्यासाठी किंवा काढण्यासाठी ऑनलाइन किंवा ऑफलाइन अर्ज करता येतो. ऑनलाइनसाठी rcms.mahafood.gov.in वर जावं आणि “Modification in Ration Card” वर क्लिक करावं. रेशन कार्ड नंबर आणि मोबाईल नंबर टाकून OTP व्हेरिफाय करावा. Add Member किंवा Delete Member निवडून आवश्यक माहिती भरावी. नवीन सदस्याचं आधार कार्ड, जन्म दाखला, फोटो अपलोड करावं. सबमिट केल्यानंतर १५ दिवसांत बदल होतो. ऑफलाइनसाठी संबंधित कार्यालयात अर्ज सादर करावा. लग्न झाल्यास पत्नी जोडण्यासाठी विवाह प्रमाणपत्र, बालक जन्माला आल्यास जन्म दाखला, मृत्यू झाल्यास मृत्यू प्रमाणपत्र आवश्यक आहे.
एकाच कुटुंबाला दोन रेशन कार्ड मिळू शकतात का?
नाही, सरकारी नियमानुसार एकाच कुटुंबाला फक्त एकच रेशन कार्ड मिळू शकतं आणि एकाच व्यक्तीचं नाव दोन वेगवेगळ्या रेशन कार्डांवर असू शकत नाही. जर कोणी दोन रेशन कार्ड काढण्याचा प्रयत्न केला तर आधार नंबर डुप्लिकेट आढळून येतो आणि दोन्ही रेशन कार्ड रद्द केले जातात. पण विशेष परिस्थितीत वेगळं रेशन कार्ड मिळू शकतं जसे की मुलगा मोठा झाल्यानंतर लग्न करून वेगळा राहत असेल तर त्याला स्वतंत्र कुटुंब मानून नवीन रेशन कार्ड मिळू शकतं. अशा वेळी वडिलांच्या रेशन कार्डावरून त्याचं नाव काढून स्वतंत्र अर्ज करावा लागतो. दोन भाऊ वेगवेगळ्या घरात राहत असतील तरही प्रत्येकाला स्वतंत्र रेशन कार्ड मिळू शकतं.
रेशन कार्ड नसताना धान्य मिळू शकतं का?
जर तुमचं रेशन कार्ड अर्ज प्रक्रियेत असेल आणि अजून मिळालेलं नसेल तर तुम्ही खाद्य आणि नागरी पुरवठा कार्यालयाकडे तात्पुरते रेशन कार्ड मागू शकता. ॲप्लिकेशन नंबर आणि पोचपावती दाखवून विनंती केल्यास काही प्रकरणांमध्ये तात्पुरते कार्ड दिलं जातं जे १ ते ३ महिन्यांसाठी वैध असतं. या कार्डावरून तुम्ही धान्य मिळवू शकता. जर रेशन कार्ड हरवलं असेल तर e-ration card दाखवून धान्य मिळवता येतं. आणखी एक पर्याय म्हणजे One Nation One Ration Card योजनेअंतर्गत तुम्ही कोणत्याही राज्यात असला तरी तुमच्या मूळ रेशन कार्ड नंबर आणि आधार नंबरच्या आधारे धान्य मिळवू शकता.
रेशन कार्ड कसे काढायचे हा प्रश्न आता सोपा झाला आहे कारण महाराष्ट्र सरकारने ऑनलाइन आणि ऑफलाइन दोन्ही प्रक्रिया सुलभ केल्या आहेत. रेशन कार्ड हे केवळ धान्य मिळवण्यासाठी नाही तर अनेक सरकारी योजनांचा लाभ घेण्यासाठी, ओळखपत्र म्हणून, निवासाचा पुरावा म्हणून अत्यावश्यक दस्तऐवज आहे.
या लेखात आपण पाहिलं की रेशन कार्डाचे तीन प्रकार आहेत ज्यात अंत्योदय, प्राधान्य आणि गैर प्राधान्य कार्डांचा समावेश आहे. तुमच्या उत्पन्न पातळीनुसार योग्य प्रकार निवडणं महत्त्वाचं आहे. पात्रता निकष पूर्ण करणं, आवश्यक कागदपत्रे तयार करणं आणि योग्य प्रक्रिया फॉलो केल्यास ३० ते ६० दिवसांत तुम्हाला रेशन कार्ड मिळू शकतं.
ऑनलाइन प्रक्रिया घरबसल्या करता येते आणि तिमध्ये वेळ आणि पैसे दोन्ही वाचतात. ऑफलाइन प्रक्रिया ज्यांना इंटरनेट वापरता येत नाही त्यांच्यासाठी उपलब्ध आहे. अर्ज केल्यानंतर स्टेटस तपासत राहा आणि ६० दिवसांनंतरही न मिळाल्यास हेल्पलाइनवर तक्रार करा. e-ration card डाउनलोड करून ठेवा ज्यामुळे भौतिक कार्ड हरवलं तरी चिंता नाही. रेशन कार्डाचा योग्य वापर करा आणि सरकारी योजनांचा पूर्ण लाभ घ्या. जर तुम्हाला अर्ज करताना कोणतीही अडचण आली तर हेल्पलाइन 1800-22-7135 वर संपर्क करा किंवा जवळच्या जनसेवा केंद्रात (CSC) मदत घ्या.
अधिक माहितीसाठी महाराष्ट्र खाद्य आणि नागरी पुरवठा विभाग यांची अधिकृत वेबसाईट भेट द्या. रेशन कार्डाशी संबंधित सर्व अपडेट्स आणि माहितीसाठी NETNAAD.COM च्या सरकारी योजना विभागाला नियमितपणे भेट द्या.
हे देखील वाचा :